İŞ KAZALARI NEDENİYLE ÖDENEN TAZMİNATLARIN GİDERLEŞTİRİLMESİ

I.GİRİŞ

İş kazaları özellikle sanayi işletmelerinde hayatın acı bir parçası. İş kazaları bazı durumlarda işvereninin yeterli ve gerekli önlemi almamasından bazı durumlarda da işçinin dikkatsizliğinden veya her iki durumun birlikte oluşmasından kaynaklanabilmektedir. İş kazları sonucunda mahkemeler tarafından işverene bir kusur oranı belirlenmekte ve sosyal sigortalar kurumuna ve işçiye tazminat ödenmesine hükmedilebilmektedir. Sosyal Sigortalar Kurumuna ve işçilere ödenen tazminatların giderleştirilmesi mükellefler için önem arz etmektedir.

II.TAZMİNAT ÖDEMELERİNİN GİDERLEŞTİRİLME ŞARTLARI

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunun 40/3’üncü maddesinde işle ilgili olmak şartıyla, mukavelenameye veya ilama veya kanun emrine istinaden ödenen zarar ziyan ve tazminatların safi kazancın tespitinde gider olarak dikkate alınabileceği belirtilmiştir.

Gelir Vergisi Kanununun 41/6. maddesinde ise teşebbüs sahibinin suçlarından doğan tazminatların gider olarak kabul edilmeyeceği hükmüne yer verilmiştir.

5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunun 6’ncı maddesinde safi kurum kazancının tespitinde Gelir Vergisi Kanunun ticari kazanç hakkındaki hükümlerinin uygulanacağı, 11/g maddesinde ise sözleşmelerde cezai şart olarak konulan tazminatlar hariç olmak üzere kurumun kendisinin ortaklarının, yöneticilerinin ve çalışanlarının suçlarından doğan maddi ve manevi tazminat giderlerinin kabul edilmeyeceği hükme bağlanmıştır.

Buna göre tazminat ödemelerinin gider olarak dikkate alınabilmesi için;

İşle ilgili olması
Mukavele, ilam veya kanun emrine dayanması
Ödenmiş olması
İşletme sahibinin kusurundan kaynaklanmamış olması gerekmektedir.

Ödenen tazminatların işle ilgili olması, işletmenin faaliyeti ve kazanç elde etme ile ödenen tazminatın nedeni arasında illiyet bağının bulunmasıdır.

Sözleşmeye, mahkeme kararına ve kanun emrine istinaden ödenmeyen tazminatların safi kazancın tespitinde gider olarak dikkate alınması mümkün değildir.

Tazminatların gider olarak dikkate alınabilmesi için tahakkuk etmesi yeterli değildir aynı zamanda ödenmiş olması da gerekmektedir. Örneğin bir mükellef hakkında mahkeme 2019 yılında, tazminat ödemesine hükmetmişse ve mükellef tazminatı 2020 yılında ödemişse 2020 hesap döneminde gider hesaplarına kaydedecektir.

Sözleşmeye, mahkeme kararına ve kanun emrine istinaden ödenen tazminatların gider olarak dikkate alınabilmesi için işletme sahibinin, ortaklarının, yöneticilerinin ve çalışanlarının suçlarından kaynaklanmamış olması gerekmektedir. Gerek 213 Sayılı Vergi Usul Kanununda gerekse de Gelir Vergisi ve Kurumlar Vergisi Kanunlarında “suç” ifadesinin tanımı yapılmamıştır. Kanun yazım tekniği açısından “suç” teriminin tanımının yapılmış olması kanunun anlaşılır olması açısından yerinde olacaktır. Uygulamada teşebbüs sahibinin kusurlarından kaynaklanan tazminat ödemelerinin gider olarak dikkate alınması mümkün değildir.

III.İŞ KAZALARI NEDENİYLE ÖDENEN TAZMİNATLAR

1.Sosyal Güvenlik Kurumu’na Ödenen Tazminatlar

İş kazaları neticesinde meydana gelen kayıplar ve tedavi masrafları gibi nedenlerle ödemelerde bulunan Sosyal Güvenlik Kurumu bu ödemelerin tazmin edilmesi amacıyla işverene dava açabilmekte, mahkeme de işvereni belli oranda kusurlu bularak tazminat ödemesine hükmedebilmektedir.

Bu durumda ödenen tazminatın ne kadarının safi kazancın tespit edilmesinde gider olarak dikkate alınabileceği önem arz etmektedir. İşveren %1 bile kusurlu bulunsa ödenen tazminatın tamamını gider yazamayacak mı? Yoksa kusuru oranında ödediği kısmı mı gider olarak dikkate alamayacak?

Konu ile ilgili olarak Gelir İdaresi Başkanlığı 24.02.2012 tarihli ve B.07.1.GİB.4.34.16.01-KVK 8-728 sayılı özelgesinde aşağıdaki açıklamalarda bulunmuştur.

“İlgide kayıtlı özelge talep formunda, … Vergi Dairesi Müdürlüğünün … vergi kimlik numaralı mükellefi olduğunuz, … organize sanayi bölgesinde bulunan iplik imalatı fabrikanızdaki boya kazanının patlaması sonucu 1 işçinizin vefat ettiği ve 4 işçinizin yaralandığı ve SGK tarafından yapılan iş kazası tespit ve bilirkişi raporları neticesinde şirketiniz ve kazanı yapan firma olan … San. Tic. Ltd. Şti’nin %50’şer oranında kusurlu bulunduğu ve yine SGK tarafından … İş Mahkemesi nezdinde dava açıldığı ve anılan mahkemenin 24/12/2010 tarih ve Esas No:2010/29 Karar No: 2010/466 sayılı Kararı ile SGK’na tazminat ödenmesine karar verildiği belirtilerek, mahkeme kararına istinaden SGK’na ödenen tazminat tutarı, geçici iş görmezlik ödeneği ve hastane masrafların tamamının kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider olarak dikkate alınıp alınmayacağı hususunda bilgi talep ettiğiniz anlaşılmakta olup konu hakkında Başkanlığımız görüşleri aşağıda açıklanmıştır.

Özelge talep formu ekindeki … Mahkemesinin Esas No:2010/29 Karar No: 2010/466 sayılı Kararının incelenmesinden, 14/10/2008 tarihli İnceleme Raporu ile Şirketinizin %50 oranında kusurlu olduğunun tespit edildiği ve bu kusur oranı da dikkate alınmak suretiyle şirketinizin tazminat ödemesine hükmedildiği anlaşılmıştır.

Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere; kurumlarca işle ilgili ödenen tazminatlar, sözleşmeye, ilama veya kanun emrine bağlı bulunsa dahi, kurumların, ortaklarının, yöneticilerinin ve çalışanlarının kusurundan kaynaklanan bir tazminat ödemesi olması halinde kurum kazancının tespitinde gider olarak dikkate alınması mümkün bulunmamaktadır.

Bu hüküm ve açıklamalara göre, yukarıda belirtilen mahkeme kararına göre %50 kusur oranınız dikkate alınmak suretiyle hesaplanarak ödenen tazminat, geçici iş görmezlik ödeneği ve hastane masraflarının 5520 sayılı Kanununun 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider olarak dikkate alınması mümkün değildir.”

Gelir İdaresi Başkanlığı yine benzer bir konuda 31.01.2007 tarih ve B.07.1.GİB.0.03.49/4914-228/ 8166 sayılı özelgesinde aşağıdaki gibi görüş belirtmiştir.

“İlgide kayıtlı dilekçenizde, Şirketinizde iş kazası geçiren bir işçi için Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığı tarafından ………… İş Mahkemesinde açılan dava sonucu Şirketinizin %90 oranında kusurlu bulunduğu ve tazminat ödenmesi yönünde hüküm verildiği belirtilmiş olup söz konusu tazminat tutarının kurum kazancının tespitinde gider olarak dikkate alınıp alınamayacağı konusunda Başkanlığımız görüşü sorulmaktadır.”

Bu hükümlere göre, yazınızda belirtilen mahkeme kararı uyarınca şirketiniz tarafından ödenen tazminatlardan, şirketinizin kusurlu olmadığı orana isabet eden tutarın Gelir Vergisi Kanununun 40 inci maddesinin (3) numaralı bendine göre gider olarak dikkate alınması mümkün olup, kusurlu olduğu orana isabet eden tutarın ise 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 11 inci maddesinin (g) bendine göre gider olarak dikkate alınması mümkün bulunmamaktadır.

Gelir Vergisi Kanunu’nun 40 ve 41. maddeleri ve Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 11. maddesi hükümleri ile Gelir İdaresi Başkanlığı’nın görüşleri gereğince iş kazaları sonucunda Sosyal Güvenlik Kurumuna mahkeme kararına istinaden ödenen tazminatlar kusur oranına göre safi kazancın tespitinde gider olarak dikkate alınabilecektir.

2.Çalışana Ödenen Tazminatlar

İş kazası neticesinde zarar gören veya çalışma yetisini kaybeden çalışanlar işverene maddi ve manevi tazminat davası açabilmekte ve mahkeme işvereni tazminat ödemeye mahkum edebilmektedir.

Mahkeme kararına istinaden ödenen maddi ve manevi tazminatların ne kadarlık kısmının gider yazılacağı da işletmeler için önemli bir husustur.

Gelir İdaresi Başkanlığı 18.04.2007 tarihli ve B.07.1.GİB.0.40/4019-35370 sayılı özelgesinde aşağıdaki şekilde görüş bildirmiştir.

“Yazınızın incelenmesinden, İliniz …….. Vergi Dairesi mükelleflerinden ……. tarafından, kendisine ait işyerinde 12.10.2000 yılında gerçekleşen iş kazası neticesinde iş gücünün % 50’sini kaybeden işçisi tarafından açılan davanın, işçi lehine sonuçlanması üzerine ödenen manevi tazminat ve yasal faizin, ticari kazancın tespitinde gider olarak indirilip indirilemeyeceği hususunda görüş talep edildiği, ilgili mahkeme kararında iş kazasının 6/8 oranında işyeri sahibinin, 2/8 oranında da işçinin kusurundan kaynaklandığı belirtilmiş olduğundan tazminatın gider yazılıp yazılamayacağı konusunda tereddüte düşüldüğü anlaşılmaktadır.

Bu çerçevede, adı geçen mükellefin işyerinde meydana gelen kaza neticesinde bir işçisinin sol kolunu kaybetmesi üzerine …….. İş Mahkemesince verilen karara göre işçinin kazada 2/8 oranında kusuru bulunduğundan, mükellef tarafından ödenen manevi tazminat ve yasal faizlerin 2/8 oranında, Gelir Vergisi Kanunu’nun 40. maddesinin 3. bendine göre gider yazılması mümkün bulunmaktadır. Ödenen tazminatın, işverenin kusurlu bulunduğu orana tekabül eden tutarının (6/8) ise, safi ticari kazancın tespitinde gider olarak indirilemeyeceği tabiidir.”

Gelir İdaresi Başkanlığı çalışanlara ödenen tazminatlarda da işvereninin kusuruna isabet eden kısmın gider yazılamayacağı yönünde görüş bildirmiştir.

IV.SONUÇ

İş kazaları neticesinde mahkeme kararına dayanılarak Sosyal Sigortalar Kurumu ve çalışanlara ödenen tazminatların işverenin kusuruna isabet eden kısmının vergi kanunları açısından gider olarak kabul edilmesi mümkün değildir. Ödenen tazminatların işverenin kusurunun olmadığı kısma isabet eden kısmının safi kazancın tespitinde gider olarak dikkate alınması mümkündür.

KAYNAKÇA

193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu
5520 Sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu
Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 24.02.2012 tarihli ve B.07.1.GİB.4.34.16.01-KVK 8-728 Sayılı Özelgesi
Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 31.01.2007 tarih ve B.07.1.GİB.0.03.49/4914-228/ 8166 Sayılı Özelgesi
Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 18.04.2007 tarihli ve B.07.1.GİB.0.40/4019-35370 Sayılı Özelgesi