I.GİRİŞ
Bilgi ve yeniliğin en önemli beşeri sermaye olduğu günümüzde araştırma ve geliştirme (Ar-Ge), hem işletmeler hem de ülke ekonomileri için büyük öneme haizdir. Sahip olduğu bu büyük öneme istinaden işletmelerin Ar-Ge harcamaları devlet tarafından desteklenmekte ve Ar-Ge harcamasında bulunan mükelleflere önemli vergisel avantajlar sunulmaktadır.
Ar-Ge indirimi, 6728 Sayılı Kanunun yürürlük tarihi olan 09.08.2016 tarihine kadar, 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanununda, 5520 Sayılı Kurumlar Vergisi Kanununda ve 5746 Saylı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanunda düzenlenmekte idi. 6728 Sayılı Kanunun 09.08.2016 tarihinde yürürlüğe girmesi ile Ar-Ge indirimi yalnızca 5746 Sayılı Kanuna göre uygulanacaktır.
II.AR-GE İNDİRİMİNİN KAPSAMI
5746 Sayılı Kanunda Ar-Ge İndirimine ilişkin düzenlemelere “İndirim, istisna, destek ve teşvik unsurları” başlıklı 3’üncü maddesinde ve “Diğer teşvik unsurları” başlıklı 3/A maddesinde yer verilmiştir. Her iki maddede yer verilen düzenlemeler ayrı ayrı ele alınacaktır.
A. 5746 Sayılı Kanun’un 3’üncü Maddesinde Yer Alan Ar-Ge İndirimi
5746 Sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinin 1’inci bendinde “Ar-Ge ve tasarım indirimi” düzenlenmiştir. Buna göre;
- Teknoloji merkezi işletmelerinde,
- Ar-Ge merkezlerinde,
- Kamu kurum ve kuruluşları ile kanunla kurulan veya teknoloji geliştirme projesi anlaşmaları kapsamında uluslararası kurumlardan ya da kamu kurum ve kuruluşlarından Ar-Ge projelerini desteklemek amacıyla fon veya kredi kullanan vakıflar tarafından veya uluslararası fonlarca desteklenen Ar-Ge ve yenilik projelerinde,
- Rekabet öncesi işbirliği projelerinde,
- Teknogirişim sermaye desteklerinden yararlananlarca
Gerçekleştirilen Ar-Ge e yenilik harcamalarının tamamı 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 10 uncu maddesine göre kurum kazancının tespitinde indirim konusu yapılır.
İlgili kanun maddesinde ayrıca “Cumhurbaşkanınca belirlenen kriterleri haiz Ar-Ge merkezlerinde ayrıca o yıl yapılan Ar-Ge ve yenilik harcamalarının bir önceki yıla göre artışının yüzde ellisine kadarı; Cumhurbaşkanınca belirlenen kriterleri haiz tasarım merkezlerinde ayrıca o yıl yapılan tasarım harcamalarının bir önceki yıla göre artışının yüzde ellisine kadarı yukarıdaki esaslar dâhilinde indirim konusu yapılabilir.” Hükmüne yer verilmiştir.
10.08.2016 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 2016/9092 sayılı kara göre;
28/2/2008 tarihli ve 5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun kapsamında kurulan ve
a) Ar-Ge veya tasarım harcamasının toplam ciro içindeki payı.
b) Tescil edilen ulusal veya uluslararası patent sayısı.
c) Uluslararası destekli proje sayısı.
ç) Lisansüstü dereceli araştırmacı sayısının toplam Ar-Ge personeli sayısına oranı.
d) Toplam araştırmacı sayısının toplam Ar-Ge personeli sayısına oranı.
e) Ar-Ge sonucu ortaya çıkan yeni ürünlerden elde edilen cironun toplam ciroya oranı.
Göstergelerinden herhangi birinde bir önceki yıla göre en az yüzde yirmi artış sağlayan Ar-Ge veya tasarım merkezlerinde, o yıl yapılan Ar-Ge ve yenilik veya tasarım harcamalarının bir önceki yıla göre artış tutarının yüzde ellisi, 31/12/2023 tarihine kadar, 13/6/2006 tarihli ve 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 10 uncu maddesine göre kurum kazancının ve 31/12/1960 tarihli ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 89 uncu maddesi uyarınca ticari kazancın tespitinde indirim konusu yapılır.
5746 Sayılı Kanun’un 3’üncü maddesine göre yapılan harcamalar;
– 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununa göre aktifleştirilmek suretiyle amortisman yoluyla itfa edilir,
– Bir iktisadi kıymet oluşmaması halinde ise doğrudan gider yazılır.
– Kazancın yetersiz olması nedeniyle ilgili hesap döneminde indirim konusu yapılamayan tutar, sonraki hesap dönemlerine devredilir. Devredilen tutarlar, takip eden yıllarda 213 sayılı Kanuna göre her yıl belirlenen yeniden değerleme oranında artırılarak dikkate alınır.
Siparişe Dayalı Olarak Yürütülen Ar-Ge Faaliyetlerinde İndirim
Her firmanın kendi bünyesinde veya bir Ar-Ge merkezinde Ar-Ge faaliyetinde bulunması mümkün olmayabilir. 5746 Sayılı Kanun’un 3/9 maddesi uyarınca bu firmalara siparişe dayalı olarak Ar-Ge merkezlerinin yürüttükleri Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri harcamalarının %50’si Ar-Ge merkezi tarafından, kalan %50’si ise siparişi veren gelir ve kurumlar vergisi mükellefi tarafından indirim olarak dikkate alınabilir.
B. 5746 Sayılı Kanun’un 3/A Maddesinde Yer Alan Ar-Ge İndirimi
5746 sayılı Kanunu 3’üncü maddesi belli nitelikleri haiz Ar-Ge indirimlerinin (Ar-Ge merkezlerinde, Teknoloji merkezi işletmelerinde gerçekleştirilen vs.) nasıl uygulanacağını düzelerken, 3/A maddesi işletmelerin kendi bünyesinde gerçekleştirdikleri Ar-Ge harcamalarına ilişkin indirimin nasıl uygulanacağını düzenlemektedir.
5746 Sayılı Kanun’un 3/A Maddesi uyarıca;
- Gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin, işletmeleri bünyesinde gerçekleştirdikleri münhasıran yeni teknoloji ve bilgi arayışına yönelik araştırma ve geliştirme harcamaları tutarının %100’ü, bu kapsamdaki projelerin Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından Ar-Ge ve yenilik projesi olarak değerlendirilmesi şartıyla, 5520 sayılı Kanunun 10 uncu maddesi ve 193 sayılı Kanunun 89 uncu maddesi uyarınca kazancın tespitinde indirim konusu yapılır.
- Bu harcamalar, 213 sayılı Kanuna göre aktifleştirilmek suretiyle amortisman yoluyla itfa edilir, bir iktisadi kıymet oluşmaması hâlinde ise doğrudan gider yazılır.
- Kazancın yetersiz olması nedeniyle ilgili vergilendirme döneminde indirim konusu yapılamayan tutar, sonraki vergilendirme dönemlerine devredilir. Devredilen tutar, takip eden yıllarda 213 sayılı Kanuna göre her yıl belirlenen yeniden değerleme oranında artırılarak dikkate alınır.
- Araştırma ve geliştirme faaliyetleri ile doğrudan ilişkili olmayan giderlerden Ar-Ge indirimi hesaplanmaz. Ar-Ge indirimi tutarının hesabında tamamen araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde kullanılan amortismana tabi iktisadi kıymetler için hesaplanan amortismanlar ile başka faaliyetlerde de kullanılan makine ve teçhizat için hesaplanan amortismanların bu kıymetlerin araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde kullanıldıkları gün sayısına isabet eden kısmı dikkate alınabilir.
C. 5746 Sayılı Kanunun 3 ve 3/A Maddelerinin Karşılaştırılması
5746 Sayılı Kanunun 3 ve 3/A maddeleri karşılaştırmalı olarak aşağıda yer almaktadır.
| 3. Madde | 3/A Maddesi |
| Ar-Ge ve Tasarım Harcaması | Ar-Ge Harcaması |
| %100 Ar-Ge Harcaması İndirimi
+ Bir Önceki Yıla Göre Artışın %50’si |
%100 Ar-Ge Harcaması İndirimi
|
| Münhasıran araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde kullanılan amortismana tabi iktisadi kıymetler için hesaplanan amortismanlar ile başka faaliyetlerde de kullanılan makine ve teçhizat için hesaplanan amortismanların bu kıymetlerin araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde kullanıldıkları gün sayısına isabet eden kısmı dikkate alınabilir. | Münhasıran araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde kullanılan amortismana tabi iktisadi kıymetler için hesaplanan amortismanlar ile başka faaliyetlerde de kullanılan makine ve teçhizat için hesaplanan amortismanların bu kıymetlerin araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde kullanıldıkları gün sayısına isabet eden kısmı dikkate alınabilir. |
| Artan indirim tutarı endeksleme yapılarak devreder. | Artan indirim tutarı endeksleme yapılarak devreder. |
D. Ar-Ge İndirimi Kapsamındaki Harcamalar
Hangi harcamaların Ar-Ge İndirimi kapsamında olduğu 6 Seri Nolu 5746 sayılı Kanun Genel Tebliğinde açıklanmıştır. Buna göre aşağıdaki harcamalar Ar-Ge harcaması kapsamında değerlendirilmektedir.
- İlk Madde ve Malzeme Giderleri: Her türlü doğrudan ilk madde, yardımcı madde, işletme malzemesi, ara mamul, yedek parça, prototip ve benzeri giderler ile 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununa göre amortismana tabi tutulması mümkün olmayan maddi kıymetlerin iktisabına ilişkin giderler bu kapsamdadır.
- Amortismanlar: Ar-Ge, yenilik veya tasarım faaliyetlerinin yürütülmesi amacıyla iktisap edilen amortismana tabi iktisadi kıymetler için ayrılan amortismanlar bu kapsamdadır. Bu çerçevede, sadece Ar-Ge ve tasarım projesine tahsis edilen veya münhasıran Ar-Ge veya tasarım merkezi olarak kullanılan taşınmazlara ilişkin olarak Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre hesaplanan amortismanların tamamı, bu kapsamda indirim tutarının tespitinde dikkate alınabilecektir. Ar-Ge, yenilik veya tasarım faaliyeti dışında başka faaliyetlerde de kullanılan makine ve teçhizata ilişkin amortismanlar, bunların Ar-Ge, yenilik veya tasarım faaliyetlerinde kullanıldığı gün sayısına göre hesaplanır.
- Personel Giderleri: Ar-Ge, yenilik veya tasarım faaliyetlerinin yürütülmesi amacıyla çalıştırılan Ar-Ge veya tasarım personeliyle ilgili olarak tahakkuk ettirilen ve 5746 sayılı Kanun kapsamında gelir vergisi stopajı teşviki uygulamasına konu edilen ücretler ile bu mahiyetteki giderler, Ar-Ge ve tasarım indirimine konu tutarın tespitinde dikkate alınabilecektir. Ar-Ge veya tasarım merkezleri alanı dışında geçirilen süreye isabet eden ve Bakanlar Kurulunca belirlenen sınırlar dâhilinde gelir vergisi stopajı teşviki kapsamında değerlendirilen ücretler de Ar-Ge ve tasarım indirimine konu edilir.
- Genel Giderler: Ar-Ge veya tasarım merkezlerinin kira, su, enerji, bakım-onarım, haberleşme, nakliye giderleri ile bu merkezlerde kullanılan makine ve teçhizata ilişkin bakım ve onarım giderleri gibi bu merkezlerde yürütülen faaliyetin devamlılığını sağlamak için yapılan giderleri kapsar. Bu kapsamda dikkate alınabilecek giderler, münhasıran Ar-Ge veya tasarım merkezi olarak kullanılan yerlere ilişkin katlanılan giderler ile bu faaliyetlerle doğrudan ilgili diğer giderlerdir. Dolayısıyla, kiralanmak suretiyle edinilen ve münhasıran Ar-Ge veya tasarım merkezi olarak kullanılan taşınmazlara ilişkin kira giderleri de bu kapsamdadır.
III AR-GE İNDİRİMİNDE HAZIRLANMASI GEREKEN BELGELER
Ar-Ge indiriminden yararlanacak mükelleflerin hazırlaması gereken belgelerin neler olduğu, 6 Seri Nolu 5746 sayılı Kanun Genel Tebliğinde ve Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesine İlişkin Uygulama ve Denetim Yönetmeliğinde belirtilmiştir. Buna göre aşağıdaki belgelerin yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamesi ekinde aşağıda belirtilen belgeleri bağlı bulunulan vergi dairesine verilmesi gerekmektedir;
- Kanun kapsamında ilk defa Ar-Ge ve tasarım indiriminden yararlanacak olan Ar-Ge merkezlerinden “Ar-Ge Merkezi Belgesi”.
- Proje esaslı Ar-Ge indiriminden yararlanacak olanlara teknik kuruluşlarca düzenlenmiş olan “Ar-Ge ve Yenilik Projesi Değerlendirme Raporu” veya proje sözleşmesi (Ancak, bu belgeleri daha önce vergi dairesine vermiş olup aynı kapsamda Ar-Ge ve tasarım indirimine devam eden işletmelerden, izleyen vergilendirme dönemlerinde bu belgelerin yeniden ibrazı istenmez.)
- Ar-Ge ve yenilik projeleri, için destek veren merkezî yönetim kapsamındaki kamu idaresince imzalanmış proje sözleşmesi ve eki iş planının, Ar-Ge merkezlerinde yürütülen Ar-Ge, yenilik projelerinin hangi aşamada bulunduğu, bu projelerin veya iş planının uygulama durumuna ilişkin belgeler.
- Ar-Ge indirimine konu olan harcamaların ana gruplar itibarıyla yıllık tutarları ve ayrıntılı dökümünü gösteren liste.
- Ar-Ge merkezleri, Ar-Ge ve yenilik projelerinde çalışanların projeler itibarıyla sayıları ve nitelikleri, bu personelin projelerde görev aldığı süreler, ücretleri, gelir vergisi stopaj teşvikine konu edilen vergi tutarlarını gösteren liste ile temel bilimler mezunlarının sayıları ve nitelikleri ile bu personele sağlanan desteğe ilişkin bilgi ve belgeler.
- Dışarıdan alınan test, laboratuvar, analiz, danışmanlık, ekspertiz ve benzeri hizmetlere ilişkin olarak, hizmet sağlayan kişi/kurum adı, T.C. kimlik no/vergi kimlik numarası, alınan hizmetin mahiyeti, fatura tarihi ve numarası, tutarı, stopaj ve KDV tutarına ilişkin liste.
- Sözleşme çerçevesinde siparişe dayalı olarak yürütülen Ar-Ge, yenilik veya tasarım faaliyetlerine ilişkin Ar-Geve tasarım merkezlerince verilecek Ar-Ge ve tasarım indirimi tutarlarını gösteren liste.
- Ar-Ge indiriminin uygulanabilmesi için yukarıda belirtilen belgeleri de içeren yeminli malî müşavir tasdik raporunun ilgili mevzuatta belirtilen süre içinde bağlı bulunulan vergi dairesine verilmesi zorunlu olup, yukarıda sayılan belgelerin beyannameyle birlikte ayrıca verilmesi istenilmez.
Ar-Ge indirimine ilişkin yukarıda belirtilen belgelere tam tasdik raporu ekinde yer verilmiş olması durumunda, Ar-Ge ve tasarım indirimine ilişkin olarak ayrıca tasdik raporu düzenlenmesine gerek bulunmamaktadır.
IV. AR-GE İNDİRİMİ UYGUAMASI
Örnek: Beyaz eşya imalatı işi ile iştigal eden Avcı A.Ş. yeni bir ürün geliştirmeye yönelik olarak 2018 yılında 1.000.000 TL, 2019 yılında ise 2.000.000 TL Ar-Ge harcaması yapmıştır.
5746 Sayılı Kanunun 3. Maddesi Kapsamında İndirimden Faydalanılması
2019 hesap döneminde yapılan Ar-Ge Harcamaları kanun gereğince aktifleştirilmeli ve aşağıdaki kayıt yapılmalıdır.
| 263 Araştırma Geliştirme Giderleri | 2.000.000 | ||
| 102 Bankalar | 2.000.000 |
Beyanname üzerinden indirilecek Ar-Ge harcaması tutarı
| Ar-Ge Harcaması | 2.000.000 |
| 2016/9092 sayılı BKK yer alan oranlardan birisi % 20 artmış ise: (2.000.000-1.000.000)x0,50=500.000 | 500.000 |
| Toplam | 2.500.000 |
2019 hesap döneminde Ar-Ge çalışması kapsamında gayrimaddi bir hak elde edilmişse aşağıdaki musabe kaydı yapılıp 2019 hesap döneminden itibaren amortisman yoluyla itfa edilir.
| 260 Haklar | 3.000.000 | ||
| 263 Araştırma Geliştirme Giderleri | 3.000.000 |
2019 hesap döneminde Ar-Ge çalışması kapsamında gayrimaddi bir hak elde edilmemişse 2018 ve 2019 hesap döneminde yapılan harcamalar gider hesaplarına kaydedilerek sonuç hesaplarına kaydedilir.
| 750 Araştırma Geliştirme Giderleri | 3.000.000 | ||
| 263 Araştırma Geliştirme Giderleri | 3.000.000 |
5746 Sayılı Kanunun 3/A Maddesi Kapsamında İndirimden Faydalanılması
2019 hesap döneminde yapılan Ar-Ge Harcamaları kanun gereğince aktifleştirilmeli ve aşağıdaki kayıt yapılmalıdır.
| 263 Araştırma Geliştirme Giderleri | 2.000.000 | ||
| 102 Bankalar | 2.000.000 |
2019 yılında yapılan 2.000.000 TL 2019 hesap dönemi kurumlar vergisi beyannamesi üzerinde indirim olarak dikkate alınır.
2019 hesap döneminde Ar-Ge çalışması kapsamında gayrimaddi bir hak elde edilmişse aşağıdaki muhasebe kaydı yapılıp 2019 hesap döneminden itibaren amortisman yoluyla itfa edilir.
| 260 Haklar | 3.000.000 | ||
| 263 Araştırma Geliştirme Giderleri | 2.000.000 |
2019 hesap döneminde Ar-Ge çalışması kapsamında gayrimaddi bir hak elde edilmemişse 2018 ve 2019 hesap döneminde yapılan harcamalar gider hesaplarına kaydedilerek sonuç hesaplarına kaydedilir.
| 750 Araştırma Geliştirme Giderleri | 3.000.000 | ||
| 263 Araştırma Geliştirme Giderleri | 3.000.000 |
V. SONUÇ
Yerel ve uluslararası arenada firmaların rakiplerinden bir adım öne geçebilmesi için yenilik ve Ar-Ge faaliyetlerine hız kazandırmak günümüzde bir zorunluluk haline gelmiştir. Devlet tarafından 5746 Sayılı Kanun ile Ar-Ge harcamaları ile ilgili önemli vergi avantajları sunulmaktadır. Sunulan bu avantajların işletmelerin aleyhine sonuçlanmaması için;
- Yapılan harcamaların Ar-Ge harcaması kapsamında olması
- Gerekli belgelendirme ve muhasebe işlemlerinin hatasız yapılması
- Beyanname üzerinde matrahtan indirilirken ve harcamalar giderleştirilirken hata yapılmaması
Gerekmektedir.
KAYNAKÇA
5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun
6 Seri Nolu 5746 sayılı Kanun Gene Tebliği
Araştırma, geliştirme ve tasarım faaliyetlerinin desteklenmesine ilişkin uygulama ve denetim yönetmeliği
NOT: Bu makale bilgilendirme amaçlıdır. Kurumumuzdan hizmet alınmadan yapılacak işlemlerin kurumumuzu bağlayıcılığı yoktur.
