LİMİTED ŞİRKETLERDE HİSSE DEVRİ ve VERGİLENDİRİLMESİ
I. GİRİŞ
Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği verilerine göre 2020 Mart ayında Türkiye’de kurulan toplam 8.425 şirketin 7.205 adedi limited şirkettir. Kurulması için yüklü bir sermayeye ihtiyaç duyulmaması, yönetim açısından daha esnek bir yapıya sahip olması (Yönetim tek bir şirket müdürü tarafından gerçekleştirilebilmektedir.) gibi avantajları nedeniyle limited şirket, Türkiye’de en çok tercih edilen şirket türüdür. En çok tercih edilen şirket türü olması nedeniyle limited şirketlerin hisse devirlerine uygulamada çok sık karşılaşılmaktadır. Hisse devrinin hukuki sonuç doğurabilmesi ve vergisel yaptırımlarla karşılaşılmaması için dikkat edilmesi gereken hususlara yazımızda değinilmiştir.
II. GENEL OLARAK LİMİTED ŞİRKET
Limited şirket, bir veya daha çok gerçek veya tüzel kişi tarafından bir ticaret unvanı altında kurulan ve esas sermayesi belirli olan ticaret şirketidir.
Ortaklar, şirket borçlarından sorumlu olmayıp, sadece taahhüt ettikleri esas sermaye paylarını ödemekle ve şirket sözleşmesinde öngörülen ek ödeme ve yan edim yükümlülüklerini yerine getirmekle yükümlüdürler.
Limited şirket, kanunen yasak olmayan her türlü ekonomik amaç ve konu için kurulabilir. Limited şirketlerde ortak sayısı elliyi aşamaz.
Şirket sözleşmesinin yazılı şekilde yapılması ve kurucular tarafından ticaret sicili müdürlüğünde yetkilendirilmiş personelin huzurunda imzalanması şarttır.
Limited şirketin esas sermayesi en az onbin Türk Lirasıdır. Şirket sözleşmesinde esas sermaye paylarının itibarî değerleri en az yirmibeş Türk Lirası olarak belirlenebilir. Şirketin durumunun iyileştirilmesi amacıyla bu değerin altına inilebilir.
Şirket, kurucuların, kanuna uygun olarak düzenlenmiş bulunan, sermayenin tamamını ödemeyi şartsız olarak taahhüt ettikleri, ticaret sicili müdürlüğünde yetkilendirilmiş personelin huzurunda imzaladığı şirket sözleşmesinde limited şirket kurma iradelerini açıklamalarıyla kurulur.
Şirket sözleşmesinin tamamı, kurucuların imzalarının ticaret sicili müdürlüğünde yetkilendirilmiş personelin huzurunda imzalandığı tarihi izleyen otuz gün içinde, şirketin merkezinin bulunduğu yer ticaret siciline tescil ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan olunur. Şirket, ticaret siciline tescil ile tüzel kişilik kazanır.
Limited şirketlerin genel kurul, müdür/müdürler ve denetçi olmak üzere üç organı bulunmaktadır.
Limited şirket aşağıdaki hâllerde sona erer:
a) Şirket sözleşmesinde öngörülen sona erme sebeplerinden birinin gerçekleşmesiyle.
b) Genel kurul kararı ile.
c) İflasın açılması ile.
d) Kanunda öngörülen diğer sona erme hâllerinde.
III. LİMİTED ŞİRKET HİSSE DEVRİNDE ATILMASI GEREKEN ADIMLAR
1. Devir Sözleşmesi
Türk Ticaret Kanununun 595’inci maddesinde limited şirketlerde devir yoluyla sermaye payının devri düzenlenmiştir. Buna göre Esas sermaye payının devri ve devir borcunu doğuran işlemler yazılı şekilde yapılır ve tarafların imzaları noterce onanır. İmzaları noterce onaylanmayan devir sözleşmesi geçersizdir.
Devir sözleşmesinde, ek ödeme ve yan edim yükümlülükleri; rekabet yasağı ağırlaştırılmış veya tüm ortakları kapsayacak biçimde genişletilmiş ise, bu husus, önerilmeye muhatap olma, önalım, geri alım ve alım hakları ile sözleşme cezasına ilişkin koşullara da belirtilir. Kanun gerekçesine göre bu kayıtların devir sözleşmesinde bulunmaması sözleşmeyi geçersiz kılmaz ancak devredenin sorumluluğuna yol açar.
2. Genel Kurul Onayı
Şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse, esas sermaye payının devri için, ortaklar genel kurulunun onayı şarttır. Devir bu onayla geçerli olur. Genel kurulun bu yetkisi devredilmez yetkilerdendir ve müdürler kurulu gibi başka organ ve kişilere devredilemez. Şirket sözleşmesinde başka türlü düzenlenmemişse, ortaklar genel kurulu sebep göstermeksizin onayı reddedebilir. Başvurudan itibaren üç ay içinde genel kurul reddetmediği takdirde onayı vermiş sayılır.
Şirket sözleşmesinde onay şartının kaldırılması veya pay devrinin yasaklanması veyahut devir koşullarının yumuşatılması veya ağırlaştırılması mümkündür.
Şirket sözleşmesi devri yasaklamış veya genel kurul onay vermeyi reddetmişse, ortağın haklı sebeple şirketten çıkma hakkı saklı kalır. Bu durumda devreden ortak mahkemeye başvurarak ortaklıktan çıkmayı talep edebilir.
3. Tescil
Limited Şirket hisse devirlerinin tescil edilmesi için şirket müdürleri tarafından ticaret siciline başvurulur. Buradaki tescil kurucu değil açıklayıcı niteliktedir. Hisse devri esas olarak genel kurul onayı ile gerçekleşmektedir.
Başvurunun otuz gün içinde yapılmaması hâlinde, ayrılan ortak, adının bu paylarla ilgili olarak silinmesi için ticaret siciline başvurabilir. Bunun üzerine sicil müdürü, şirkete, iktisap edenin adının bildirilmesi için süre verir.
4. Pay Defterine Kayıt
Türk Ticaret Kanunun 594’üncü maddesi gereğince esas sermaye paylarının devirlerinin pay defterine kaydedilmesi gerekmektedir.
IV. LİMİTED ŞİRKET HİSSE DEVRİNDE VERGİLENDİRME
Limited şirket hisse devirlerinde vergilendirme hisseyi elden çıkaranın gerçek kişi veya kurumlar vergisi mükellefi olup olmamasına göre değişiklik göstermektedir.
1. Hisseyi Elden Çıkaranın Gerçek Kişi Olması
Gerçek kişilerin bir takvim yılı içerisinde elde etmiş olduğu kazanç ve iratların safi tutarı gelir vergisinin konusunu oluşturmaktadır. Gelirin unsurlarından biri diğer kazanç ve iratlardır. Diğer kazanç ve iratlar ise değer artışı kazançları ve arızi kazançlardan oluşmaktadır.
193 Sayılı Gelir Vergisi Kanununun değer artışı kazançlarını düzenleyen Mükerrer 80’inci maddesinin 4’üncü bedinde ortaklık haklarının ve hisselerinin elde çıkarılmasından doğan kazançların değer artışı kazancı olduğu belirtilmiştir.
Bu hükme göre limited şirket hisselerinin elden çıkarılması değer artışı kazancı olarak gelir vergisinin konusuna girmektedir. Gelir, kazancın safi tutarıdır. Değer artışı kazancında safi tutarın nasıl belirleneceği Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 81’ici maddesinde ifade edilmiştir;
Değer artışında safi kazanç, elden çıkarma karşılığında alınan para ve ayınlarla sağlanan ve para ile temsil edilebilen her türlü menfaatlerin tutarından, elden çıkarılan mal ve hakların maliyet bedelleri ile elden çıkarma dolayısıyla yapılan ve satıcının uhdesinde kalan giderlerin ve ödenen vergi ve harçların indirilmesi suretiyle bulunur.
Gelir Vergisi Kanunu, mükelleflere mal ve hakların iktisap bedelini belirlerken enflasyondan kaynaklanan artışların da dikkate alınması hakkını tanımıştır. Mal ve hakların elden çıkarılmasında iktisap bedeli, elden çıkarılan mal ve hakların, elden çıkarıldığı ay hariç olmak üzere Devlet İstatistik Enstitüsünce belirlenen toptan eşya fiyat endeksindeki artış oranında artırılarak tespit edilir. Şu kadar ki, bu endekslemenin yapılabilmesi için artış oranının % 10 veya üzerinde olması şarttır.
Limited şirketler hisse senedi ve onun yerine geçecek geçici ilmuhaber çıkaramadığı için Gelir Vergisi Kanununun Mükerrer 80’inci maddesinin 1’inci bendinde belirtilen iki yıldan fazla süreyle elde tutulan hisse senetlerinin gelir vergisi dışında tutulması hükmünden yararlanılması mümkün değildir.
2. Hisseyi Elden Çıkaranın Kurumlar Vergisi Mükellefi Olması
Kurumlar vergisi mükelleflerinin bir hesap döneminde elde ettiği kurum kazançları kurumlar vergisinin konusunu oluşturmaktadır. Bir kurumlar vergisi mükellefinin aktifindeki limited şirket hissesini elden çıkarması karşılığında elde ettiği kazanç da kurum kazancının bir unsurudur.
5520 Sayılı Kurumlar Vergisi Kanunun 5-1/e maddesinde iştirak hisselerinin belli koşullar dahilinde elden çıkarılmasından elde edilen kazancın %75’inin istisna olduğu hükmüne yer verilmiştir. Kanunda belirtilen istisna şartları özetle aşağıdaki gibidir;
– İştirak hissesinin iki tam yıl kurum aktifinde yer alması
– İstisnanın satışın yapıldığı dönemde uygulanması
– Kazancın istisnadan yararlanan kısmının satışın yapıldığı yılı izleyen beşinci yılı sonuna kadar pasifte özel bir fon hesabında tutulması
– Satış bedelinin satışın yapıldığı yılı izleyen ikinci takvim yılının sonuna kadar tahsil edilmesi
Yukarıda belirtilen şartlar sağlanıyorsa limited şirket hissesinin elden çıkarılmasından doğan kazancın %75’i kurumlar vergisinden istisnadır.
3. Limited Şirket Hisse Devrinde KDV
Ticari faaliyet çerçevesinde gerçekleştirilen teslimler Katma Değer Vergisinin konusuna girmektedir. Buna göre bir işletmenin aktifindeki limited şirket hissesini elden çıkarması KDV’ye tabidir.
3065 Sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun 17-4/r maddesinde kurumların aktifinde iki tam yıl süreyle bulunan iştirak hisselerinin satış suretiyle devir ve tesliminin KDV’den istisna olduğu hükmüne yer verilmiştir.
İstisna kapsamındaki kıymetlerin ticaretini yapan kurumların, bu amaçla aktiflerinde bulundurdukları taşınmaz ve iştirak hisselerinin teslimleri istisna kapsamı dışındadır.
V. SONUÇ
Limited şirket hisse devirlerinin hukuki sonuç doğurabilmesi için 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine uygun bir şekilde devir sürecinin tamamlanması gerekmektedir. Hisse devrinden kaynaklanan kazancın vergilendirilmesinde elden çıkaran kişi gerçek kişi ise Gelir Vergisi Kanunu, kurumlar vergisi mükellefi ise Kurumlar Vergisi Kanunu hükümlerinin dikkate alınması gerekmektedir. İşletmelerin aktifindeki iştirak hisselerini satması KDV’nin konusuna girmektedir.
KAYAKÇA
– 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu
– 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu
– 5520 Sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu
– www.tobb.org.tr
– Prof. Dr. H. Ercüment ERDEM, Limited Şirketlerde Pay Devri, http://www.erdem-erdem.av.tr/yayinlar/hukuk-postasi/limited-sirketlerde-pay-devri-/, erişim tarihi 22.04.2020
NOT: Bu makale bilgilendirme amaçlıdır. Kurumumuzdan hizmet alınmadan yapılacak işlemlerin kurumumuzu bağlayıcılığı yoktur.
